Ζαν Πωλ Σαρτρ: Η Ναυτία

 

«Η ναυτία» του Σαρτρ προκαλεί – χωρίς αμφιβολία – μεγάλη ναυτία σε κάθε αναγνώστη που θα τοποθετήσει τον εαυτό του στη θέση του ήρωα Ροκαντέν. Δεν είναι ένα μυθιστόρημα για συνηθισμένους ή εφησυχασμένους αναγνώστεςž ίσως, να μην πρόκειται καν για μυθιστόρημα με κλασική σημασία του όρου, αλλά για μια δοκιμή πάνω στην πραγματικότητα της ύπαρξης. Ο Σαρτρ χωρίς ενδοιασμό, μιμούμενος την τέχνη του χειρουργού, τοποθετεί το Ροκαντέν στη χειρουργική κλίνη της ύπαρξης – προς Θεού, όχι για να τον συγχωρήσει: το  μόνο που θέλει είναι να τον τυφλώσει με το άπλετο φως που θα πέφτει πάνω του από τις προβολές της Συνείδησης, μπας και μ’ αυτόν τον τρόπο ο «ασθενής» διαπιστώνει από μόνος του τη βαριά του ασθένεια. Ο Ροκαντέν πάσχει από τη βαρύτητα της ύπαρξης και από την χωρίς περιεχόμενο ζωής, χωρίς σκοπό μοναχικής παρουσίας του πάνω στη γη – χωρίς φίλους ή εχθρούς, χωρίς σταθερή ………………………., Ροκαντέν, και πίσω απ’ αυτόν ο Σαρτρ, κινείται στη σφαίρα του απόλυτου, όπου η συγχώρεση παραδίνεται ακόμη στην ………………… και αμείλικτη κριτική. Λίγοι είναι εκείνοι που μπορούν να διατηρήσουν μια τόσο απόλυτη στάση απέναντι στην απελπισία της  ύπαρξης, όπως ο Ροκαντέν. Η καταδίκη, όπως σημειώσαμε ήδη, είναι αμείλικτηž κάθε τι που περνά έστω και φευγαλέα από τα μάτια εξορκίζεται και ……………………… στην κόλαση της κριτική, εφόσον αναπαράγει την ……………., χωρίς νόημα, ύπαρξη. Πολλές κατηγορίες ανθρώπων κατανέμονται μ’ αυτόν τον τρόποž τίποτα δεν καταφέρνει να τους γλυτώσεις από τη χλεύη του Ροκαντέν, εκτός αν αναρωτιούνται περί της ύπαρξης τους. Και κάτι τέτοιο, σε καμία περίπτωση, δεν συμβαίνει. Αγέρωχα, εφησυχασμένα, ίσως και αδιάφορα, η πλειονότητα των ανθρώπων διασχίζει χωρίς συνειδησιακά ή υπαρξιακά προβλήματα το μονοπάτι της ζωής τους, την οποία ο Ροκαντέν έκρινε ως κενή και μονότονη.

Το βασικό μειονέκτημα του μυθιστορήματος του Σαρτρ δεν είναι η περιγραφή – με ειρηνικό ενίοτε τρόπο -  των αλλοτριωμένων, μη συνειδητοποιημένων μορφών ζωής συγκεκριμένων πόλεων της Μπουβίλ, παρά η χωρίς συμπόνια και δίχως ίχνος αγάπης ανάλυσής τους. Το καταδικαστικό αποτέλεσμα που ανακοινώνει το εσωτερικό δικαστήριο – ποιοι ήταν άραγε οι ……………..; - των Σαρτρ – Ροκαντέν μας αφήνει μια πικρή γεύση, απέχοντας από το να μας θυμίσει το άρωμα του δικαίουž όσο δίκιο κι αν έχουν, η απόφαση που παρουσιάζουν στερείται της δυνατότητας συμπαράστασης προς την «καταδικασμένη», οι οποίοι και μετά από αυτήν θα παραμείνουν ανάλλαχτοι και αδιόρθωτοι.

Η τραγωδία της Ναυτίας του Ροκαντέν έγκειται στο γεγονός ότι παραμένει μια αρκετά προσωπική ιστορία που δεν αγγίζει έστω κι έναν συγχωριανό του. Επομένως, θα μείνει αναξιοποίητηž ο Ροκαντέν δεν  μπορεί μόνος του να διαλύσει τα σύννεφα και να διώξει την καταχνιά, ούτε να βοηθήσει το φως να καταυγάσει τη συνειδησιακή πλάση των ανθρώπων. «Λοιπόν μπορεί κανείς να δικαιολογήσει την ύπαρξή του;» θα αναρωτηθεί προς το τέλοςž δεν περιμένουμε φυσικά από το Ροκαντέν επαναστατικής μορφής ζυμώσεις, πέρα από τη δική του προσωπική σκέψη – οι άλλοι μένουν στη μοναξιά της αμάθειας. Ο Ροκαντέν ελπίζει πως μόνος του πια μπορεί να σωθεί και να δικαιολογήσει την ύπαρξή τουž καιρός είναι να ξεχάσεις τους υπόλοιπους. Εναποθέτει την ελπίδα στη συγγραφή ενός βιβλίου: «Όμως, θα ερχόταν σίγουρα μια στιγμή όταν το βιβλίο θα είχε γραφτεί, θα ήταν πίσω μου και νομίζω πως κάτι από τη λάμψη του θα έπεφτε πάνω στο παρελθόν μου. Τότε ίσως θα μπορούσα ανάμεσα απ’ αυτό, να αναπολήσω τη ζωή μου χωρίς αποστροφή». Οι σελίδες ενός βιβλίου που θα έχουν προέλθει από την ψυχή του Ροκαντέν είναι η απόδειξη της σωτηρίας του – με άλλα λόγια, η απόπειρα δημιουργίας ενός κάτι, ενός βιβλίου, φτάνει να δικαιώσει το μοναχικό άνθρωπο απέναντι στο δύσπιστο και κριτικό εαυτό του. Η προσωπική κατάθεση, η μοναχική μαρτυρία που μπορεί να κομίσει ένας άνθρωπος διαμέσου ενός τυπωμένου βιβλίου σημαίνει τη βεβαιότητα ότι αυτός υπήρξε, που αυτό με τη σειρά του δεν μπορεί παρά να αποζημιώσει ότι δημιούργησε κάτι με το σπέρμα της ψυχής του.

Εμμανουέλ Καρρέρ: Ο Εχθρός

Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου (μτφρ: Δημήτρης Δημουλάς

Δεν είχα ξαναδιαβάσει Καρρέρ, αλλά ήταν στη λίστα των συγγραφέων που ήθελα να διαβάσω για κάποιο λόγο.

Ας είναι καλά το παλαιοβιβλιοπωλείο που με προμηθεύει με φθηνά και καλά βιβλία.

Ο Καρρέρ, Γάλλος συγγραφέας γεννηθείς το 1957, κυκλοφόρησε το 2000 τον "Εχθρό" (" L' Adversaire"), ένα βιβλίο στο οποίο αναφέρεται σε μια πραγματική ιστορία που συντάραξε την γαλλική κοινωνία. 

Πρόκειται για την ιστορία ενός άνδρα, του Jean Claude Romand, ο οποίος το 1993 σκότωσε τη γυναίκα του, τα δύο ανήλικα παιδιά του, τους γονείς του και τον σκύλο του. 

Το συνταρακτικό της υπόθεσης ήταν πως ο Ρομάν προσποιούνταν τον γιατρό για μια εικοσαετία περίπου, ζούσε δηλαδή μια ζωή ολότελα δοσμένη στο ψεύδος. Είχε παραμυθιάσει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα την οικογένειά του, τον κοινωνικό του περίγυρο φτιάχνοντας μια εντελώς ψεύτικη εικόνα του εαυτού του, και αυτό ακριβώς είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της προσωπικότητάς του, πως κατόρθωνε να ζει μια ζωή μέσα στο ψεύδος με τόση άνεση, και πόσο τελικά τα όρια ανάμεσα στην αλήθεια και το ψεύδος είναι ρευστά ή δυσδιάκριτα ακόμη και για τον άμεσο οικογενειακό περίγυρο.

Ζαν Κλωντ Ρομάν

Ο Καρρέρ περιγράφει με ακρίβεια ένα θρίλερ, από τα πρώτα χρόνια της ζωής του Ρομάν ως τη σύλληψη της ιδέας του ψεύδους, τα αποτρόπαια εγκλήματα, τη σύλληψη, τη δίκη και την καταδίκη του δράστη. Το βιβλίο διαβάζεται απνευστί, το μυστήριο ωστόσο είναι αυτή η προσωπικότητα του δράστη και τα κίνητρά του, ή μάλλον η εσώτερη σχέση του με την αλήθεια. Ο κόσμος του Ρομάν, όπως τον είχε φτιάξει στο νου του, ήταν ασφαλώς ένας κάλπικος κόσμος, ωστόσο διαβιούσε σ' αυτόν με ορθολογική ακρίβεια: "Ένας ψεύτης προσπαθεί γενικά να είναι αληθοφανής: αυτά που διηγείτο όμως εκείνος δεν έδιναν την εντύπωση του αληθοφανούς αλλά της καθαρής αλήθειας" (σ. 64).

Εμμανουέλ Καρρέρ

Ακόμα και τα εγκλήματά του, αν τα δει κανείς υπό το πρίσμα της αδυσώπητης ορθολογικότητας, έπρεπε να συμβούν. Ήταν η στιγμή που η αλήθεια θα φανερωνόταν, έπειτα από μια αλληλουχία γεγονότων που σήμαναν το τέλος της αυταπάτης του Ρομάν. Και τότε, είχε μονάχα δύο επιλογές: είτε να αυτοκτονήσει είτε να προβεί στο έγκλημα. Προσπάθησε και το πρώτο αλλά απέτυχε, κατόρθωσε όμως το δεύτερο.

Ανοιχτό ζήτημα παραμένει το κεφάλαιο της μετάνοιας και της μεταστροφής του Ρομάν. Κάτι τέτοιες προσωπικότητες προκαλούν το ενδιαφέρον διαφόρων θρησκευόμενων κύκλων που τις βλέπουν ως μια ευκαιρία και δυνατότητα να εκδηλώσουν την ιεραποστολή και το σωτήριο κήρυγμα τους προς μια αμαρτωλή ψυχή. Ο Καρρέρ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο της μεταστροφής του Ρομάν, να είναι δηλαδή αληθής ή ψευδής: "Είμαι σίγουρος ότι δεν παίζει την κωμωδία για τους άλλους, μήπως όμως την παίζει για λογαριασμό του ο ψεύτης που βρίσκεται μέσα του;". Ερώτημα που τελικά μένει αναπάντητο από τον Καρρέρ, δίχως ωστόσο να λείπει προς το τέλος του έργου μια έκφραση συμπάθειας προς τον Ζαν Κλωντ Ρομάν. Ένα βιβλίο που σε βάζει σε σκέψεις και για την πιστότητα της μετάνοιας- ποιός τελικά κρίνει την αυθεντικότητά της;

Γκυ Ντε Μωπασάν: Ο Φιλαράκος

"Στο Παρίσι καλύτερα να μην έχεις κρεβάτι να κοιμηθείς παρά καλά ρούχα". Αυτός είναι ο κόσμος του 19ου αιώνα στο Παρίσι, της εκρηκτικής ανόδου της αστικής τάξης και των κάθε λογής νεόπλουτων, απατεώνων της πολιτικής και του χρήματος, ατόμων που επιδεικνύουν τον πλούτο ή την εξουσία τους- είναι ο κόσμος των "πετυχημένων" της ζωής που ο Ζορζ Ντυρουά, ορμώμενος από το ταπεινό περιβάλλον της γαλλικής επαρχίας θα επιχειρήσει να κατακτήσει. 

Με απόλυτα προσεγμένο ρεαλισμό που φθάνει στα όρια του κυνισμού, ο Γκυ Ντε Μωπασάν απεικονίζει τους τρόπους που μπορεί κάποιος "πραγματικά κάλπης, μπαμπέσης και καπάτσος" να χρησιμοποιήσει προκειμένου ν' ανέβει κοινωνικά στην ιεραρχία του πλούτου και της δόξας. Στον κόσμο των διεφθαρμένων αυτός που κερδίζει είναι ο πλέον καπάτσος και διεφθαρμένος που έχει τα λόγια εύκολα και την συνείδηση του ολοκληρωτικά προσανατολισμένη στην επίτευξη των εγωιστικών στόχων του. Δεν είναι, άλλωστε, δυνατή καμιά διαφορετική εναλλακτική πρόταση ζωής. 

Ζώντας στους κύκλους των επιτυχημένων του χρήματος ή της πολιτικής, της δημοσιογραφίας ή της οικονομίας, ο νεαρός Ντυρουά έρχεται σε επαφή με πλήθος κατεργαρέων, απατεώνων, ασυνείδητων και εκμαυλιστών. Όνειρο του δεν είναι να διορθώσει τα κακώς κείμενα της κοινωνίας αλλά να αποτελέσει το εκλεκτότερο μέρος αυτών, "ο καθένας για τον εαυτό του", όπως λέει, "ο εγωισμός είναι το παν". Το βασικό όπλο που χρησιμοποιεί για να πραγματώσει το όνειρο του είναι ο έρωτας- πάντα θα βρίσκεται η κατάλληλη γυναίκα, είτε είναι η γυναίκα του αφεντικού του, είτε η κόρη του, είτε η πρώην γυναίκα του ευεργέτη του, την οποία δελεάζει με υποσχέσεις έρωτα και αγάπης. 

Ο λόγος του, γοητευτικά συναισθηματικός, ακουμπά τις γυναικείες καρδιές, βρίσκει διάπλατα κενά και εισχωρεί εντός τους για να τις αποπλανήσει με το δέλεαρ της αγάπης. Καμιά δεν του αντιστέκεται. Ακόμα και ο Θεός μοιάζει ανήμπορος, δεν ακούει τις επικλήσεις και τις εξομολογήσεις των θυμάτων του, ο έρωτας και οι υποσχέσεις του βγαίνουν νικητές και η παράδοση των γυναικών είναι ολόψυχη, του ανήκουν τα σώματα και οι ψυχές τους. Μέσω του έρωτα κερδίζει δόξα και χρήματα, καμιά συνειδησιακή τύψη δεν τον αποσπά από τον στόχο του, "καλύτερα να είσαι περήφανος για τη δόξα και τα πλούτη παρά για τη γυναίκα και για τον έρωτα". Ακόμα και τούτος ο καταφερτζής γερο-Βάλτερ δεν μπορεί να παραδεχτεί την ακαταμάχητη γοητεία του, τον δυναμισμό και τη δαιμονική ευφυΐα που κρύβει μέσα του ο Φιλαράκος. Ομολογεί την ήττα του, ή μάλλον υποτάσσεται στην ανωτερότητα του και δίχως πολλές αμφιταλαντεύσεις του παραδίδει το χέρι της θυγατέρας του.

Γραμμένο τον 19ο αιώνα το μυθιστόρημα αυτό προαναγγέλλει τον άνθρωπο της διαπλοκής του 20ου αιώνα και των εποχών που ζούμε. Η κατάλυση κάθε είδους συνειδησιακού φραγμού που χαρακτήριζε ορισμένες μόνο τάξεις του 19ου αιώνα στις μέρες μας θ' αποτελέσει modus vivendi για μια διαταξική νοοτροπία την οποία ενστερνίζονται, πλέον, οι περισσότεροι. Ακόμα και όταν ο Ντυρουά αναλογίζεται τον "σκοτεινό, αβάσταχτο τρόμο μπροστά στο μηδέν" του θανάτου, η απάντηση που δίνει την στιγμή εκείνη, η σωστή, "ότι και να πεις, αυτό είναι το μόνο καλό πράγμα στη ζωή σου, ο έρωτας!", αναιρείται μόλις έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματικότητα. Τότε είναι ο πλούτος και η δόξα, η ισχύς εν γένει που τον συνέχει και όχι ο έρωτας ο οποίος στην αυθεντικότητα του εμπεριέχει την θυσία του Εγώ. Θυσιάζοντας οτιδήποτε άλλο στέκεται εμπόδιο μπροστά του, εκτός από τον εαυτό του, ο Ντυρουά Φιλαράκος, φθάνει και κατακτά την κορυφή των στόχων του.

Ο Μωπασάν αποφεύγει να κακολογήσει τον ήρωά του. Βρήκε την ψυχή του; Την έχασε; Η αναζήτησή του από ένα σημείο και μετά έγινε αυτοσκοπός, η γοητεία όμως που εξάσκησε ήταν ανάλογη της καταστροφής που επέφερε- και τούτο τον καθιστά τον πλέον σύγχρονο των ανθρώπων.

Ονορέ ντε Μπαλζάκ: Σαραζίν

Εκδόσεις Στερέωμα, Μετάφραση Κώστας Κατσουλάρης

Η νέα έκδοση από τον εκδοτικό οίκο Στερέωμα της μικρής αυτής νουβέλας του Μπαλζάκ αξίζει να διαβαστεί γιατί πέρα από την ικανοποιητική απόδοση στα ελληνικά προσφέρει και ένα καλοδουλεμένο επίμετρο του μεταφραστή Κ.Κατσουλάρη το οποίο επεξηγεί στον αναγνώστη διάφορες ερμηνευτικές προσεγγίσεις της εμβληματικής ιστορίας του Μπαλζάκ.

Η κριτική και η ερμηνεία ενός έργου δεν σταματά ποτέ παρά μόνο αν σταματήσει να διαβάζεται. Ο Σαραζίν, ένας γλύπτης, ερωτεύεται μια τραγουδίστρια της όπερας, τη Ζαμπινέλα, αλλά τα φαινόμενα δεν είναι η πραγματικότητα. Ο Σαραζίν ξεγελιέται από το φαινόμενο διότι στο νου του έχει σχηματίσει μια ιδέα περί ιδανικής ομορφιάς την οποία "είχε ως τότε αναζητήσει εδώ κι εκεί στη φύση", αλλά την ανακαλύπτει στην ομορφιά της Ζαμπινέλα.

Πρώτο πράγμα που μας στενοχωρεί στην νουβέλα είναι ο αδάμαστος πλατωνισμός του Σαραζίν, όταν ανακαλύπτει την αλήθεια πίσω από την αληθινή φύση της Ζαμπινέλα: "Κάθε φορά που θα βλέπω μια πραγματική γυναίκα θα σκέφτομαι συνέχεια αυτήν, μια φανταστική.....στο μυαλό μου θα έχω πάντοτε μια ουράνια άρπυια που θα έρχεται και θα χώνει τα νύχια της σε όλα τα αντρικά μου συναισθήματα και θα σημαδεύει όλες τις άλλες γυναίκες με μια σφραγίδα ατέλειας".

Ο πλατωνισμός είναι αυτός που δεν αφήνει τον Σαραζίν να χαρεί την πραγματικότητα της Ζαμπινέλα πέρα από την φαινομενική εξαπάτηση του φύλου της. Εκείνη, όντας πιο προσγειωμένη στην πραγματικότητα και παρά την εθελούσια συμμετοχή της στην εξαπάτηση, είναι πιο επιφυλακτική απέναντι στα αισθήματα του Σαραζίν. Αναζητώντας με πάθος το απόλυτο, ο Σαραζίν θα οδηγηθεί στην καταστροφή διότι, πέρα από την.  πληγή στα αισθήματα του, η αλήθεια που αποκαλύπτεται επιφέρει την αμφισβήτηση και της καλλιτεχνικής του υπόστασης, κλονίζει την Ιδέα μέσα του και γι' αυτό αγανακτεί μόλις μαθαίνει την αλήθεια: "Πιστεύεις ότι μπορείς να κοροϊδέψεις το μάτι του καλλιτέχνη;"

Μία από τις αναφορές στο επίμετρο της έκδοσης, αλλά δυστυχώς δεν αναλύεται περισσότερο, λέει πως "δεν είναι λίγες τα τελευταία χρόνια οι αναλύσεις που "διαβάζουν" τον Σαραζίν μέσα από μια γκέι προοπτική"- νομίζω όμως πως η απογοήτευση του Σαραζίν για το πραγματικό φύλο της Ζαμπινέλα αποτελεί κριτική για την απώλεια της ενότητας που θα προσέφερε η σχέση άνδρα-γυναίκας αν καρποφορούσε η σχέση. Στα πλαίσια της αποδοχής της διαφορετικότητας είναι δυνατή και η αντίθετη ανάγνωση, ειδικά σήμερα όπου η γκέι ατζέντα αναδεικνύεται σε ναυαρχίδα κάθε μετανεωτερικής φιλολογίας. Είναι όμως εγγενής ιδιότητα ενός αριστουργηματικού έργου να προσφέρει πολλαπλές ερμηνείες ή να γεννά επιθυμίες για διαφορετικές και αντιφατικές προσεγγίσεις.

 

Βλαντιμίρ Βολκώφ: Ο επισκέπτης του Πάπα

Εκδόσεις Εν Πλω (Μάιος 2013)

Η εκλογή του Πάπα Ιωάννη Παύλου του 1ου το 1978 καθώς και το απρόσμενο φυσικό του τέλος λίγες μόλις μέρες μετά την εκλογή του στον θρόνο του αποστόλου Πέτρου παρήγαγε διάφορες θεωρίες συνωμοσίας και όμορφα σενάρια που προσπάθησαν να ερμηνεύσουν το γεγονός της εκδημίας του. Αυτός ο τελευταίος Ιταλός Πάπας θεωρήθηκε από όλους ως ένας ιδιαίτερα ταπεινός Πάπας ο οποίος θα μπορούσε να αλλάξει τον ρόλο της Καθολικής Εκκλησίας δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ευαγγελική πτωχεία, μειώνοντας την επιρροή της παπικής κουρίας και συμβάλλοντας στην χριστιανική ενότητα.

Η απρόσμενη όμως εκδημία του άλλαξε το ρου της ιστορίας καθώς ήταν ο διάδοχός του εκείνος που έπαιξε τον πλέον αποφασιστικό ρόλο στο γκρέμισμα των ψεύτικων ειδώλων της υπό σοβιετικής επιρροής ανατολικής Ευρώπης.

Ο Γάλλος συγγραφέας ρωσικής καταγωγής Βλαντιμίρ Βολκώφ συνθέτει ένα υπέροχο μυθιστόρημα όπου συνδυάζει με δεξιοτεχνία θεολογία, πολιτική και κατασκοπεία. Ένα τρίπτυχο που αν συνδυαστούν σωστά παράγουν θαυμάσιο αποτέλεσμα σαν αυτό το βιβλίο (τίτλος πρωτοτύπου: L' Hote du Pape, Editions du Roche 2004) , μεταφρασμένο εξαίσια από την Άννα Κωστάκου-Μαρίνη, για τις εκδόσεις "Εν Πλω" που εκδίδουν όντως ψαγμένα κείμενα.

Ο Βολκώφ θέλει να μιλήσει για πολλά πράγματα συγχρόνως και να φτιάξει μια ιστορία με σασπένς. Τα καταφέρνει εξίσου καλά. Η ιστορία του ξεκινά από τη Σοβιετική Ένωση, επί εποχής ηγεσίας Αντρόπωφ στην KGB, με πρωταγωνιστή τον στρατηγό Γκαλκίν ο οποίος για λόγους στρατηγικής και κατόπιν άνωθεν εντολών ενδύεται το ιερατικό σχήμα φθάνοντας ως τον βαθμό του επισκόπου. Μια καταπληκτική πορεία που συνοδεύεται από βαθιά αίσθηση μετάνοιας και συναίσθηση του ύψιστου αξιώματος του. Την ίδια στιγμή στη Ρώμη εκλέγεται ένας Πάπας τον οποίο δεν περίμενε κανείς, ο καρδινάλιος Αλμπίνο Λουτσιάνι. Σχεδιάζοντας τη μεταξύ τους συνάντηση, ο Βολκώφ εξυφαίνει στο παρασκήνιο έναν αδιόρατο πόλεμο μυστικών υπηρεσιών, οργανώσεις που μιμούνται τον ρόλο της μαφίας ακόμα και αν είναι κρατικά όργανα όπως η KGB. 

O αρχιεπίσκοπος Ηλίας (ο πρώην στρατηγός Γκαλκίν) εντυπωσιάζεται από το  όραμα της Φάτιμα στην Πορτογαλία, πανσεβάσμιου προσκυνήματος των ρωμαιοκαθολικών, σύμφωνα με το οποίο "η Ρωσία κινδύνευε να σκορπίσει τα λάθη της σ' όλο τον κόσμο". Ποιά ήταν τα λάθη αυτά; Αυτό της Ορθοδοξίας ή αυτό του Κομμουνισμού; Το συναρπαστικό αυτό ερώτημα που σχετίζεται με την μεσσιανική αποστολή της Ρωσίας στον κόσμο θα προσπαθήσει να το απαντήσει ο Ηλίας συζητώντας το με τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Α'. Ο Βολκώφ στήνει επιδέξια μια θεολογικο-πολιτική πραγματεία με φόντο μια πραγματικότητα, τον θάνατο του Ηλία στα χέρια του Πάπα Ρώμης. Ο διάλογος μεταξύ των δύο θα μπορούσε να γίνει αντικείμενο διατριβών και πολλών σχολιασμών, σίγουρα όμως δεν έχει καμιά σχέση με το σκοτεινό κλίμα που περιγράφει ο Ντοστογιέφσκυ αναφορικά με τον ρόλο του καθολικισμού στον "Μεγάλο Ιεροεξεταστή". Εδώ η Ρώμη παρουσιάζεται ως πιθανός συνεργάτης για την κατίσχυση της χριστιανικής αλήθειας. Ο φωτισμένος Ηλίας είναι διαλλακτικός, μιλά για τα προφανή παραπτώματα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στον διάβα των αιώνων, δεν παραλείπει όμως ν' αναφέρει και τα παραπτώματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. 

Βλαντιμίρ Βολκώφ

Ο Βολκώφ γράφει ένα ωραίο σχήμα που εκφράζει τα πιστεύω του: "Για μένα, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα, στη σφαίρα του απόλυτου: η Ορθοδοξία είναι η αλήθεια, ο καθολικισμός είναι η αλήθεια σπιλωμένη από σφάλματα, ο κομμουνισμός είναι το ψέμα. Και προκρίνω την αλήθεια από το σφάλμα, και το σφάλμα από το ψέμα".

Στον αγώνα κατά του κομμουνισμού, ο ρόλος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ήταν αποφασιστικός και καθοριστικός. Αυτό έβλεπε και ο Ορθόδοξος αρχιεπίσκοπος Ηλίας. Για να νικηθεί το ψέμα, κατ' οικονομία χρησιμεύει και το σφάλμα. Κάτι που το γνωρίζουν καλά οι ορθόδοξοι.

Ένα συναρπαστικό βιβλίο που δεν πρέπει ωστόσο να διαβάσουν φανατικοί, κομμουνιστές ή ορθόδοξοι ή ρωμαιοκαθολικοί. 

Αλέξανδρος Δουμάς: Κόμης Μοντεχρήστος

Αποτελεί εκδοτικό παράδοξο που ένα από τα εμβληματικά έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, ο "Κόμης Μοντεχρήστος" του Αλέξανδρου Δουμά δεν υπάρχει μεταφρασμένο στην ολότητα του στα ελληνικά παρά το βρίσκουμε σε διάφορες συντομεύσεις. Είναι γεγονός πως είναι βιβλίο ποταμός, μια έκδοση θα ήθελε πάνω από 1000 σελίδες, ίσως σε δύο τόμους, αλλά αυτά τα βιβλία είναι για τολμηρούς εκδότες που θα ήθελαν να ρισκάρουν και για αναγνώστες που ξενυχτούν πάνω από τις σελίδες αγωνιώντας για την εξέλιξη του έργου και των περιπετειών των πρωταγωνιστών του, όσο κι αυτές είναι εν πολλοίς γνωστές από τις παιδικές εκδόσεις του έργου ή από τις αρκετές μεταφορές του στην κινηματογραφική οθόνη. Ας είναι καλά τα "Κλασικά Εικονογραφημένα"

που μύησαν αρκετά παιδιά στη σοβαρή και κλασική λογοτεχνία, κι έτσι, αν και έχουν περάσει αμέτρητες δεκαετίες από τότε που εμείς, ως νεοσσοί της ανάγνωσης, κλέβαμε χρόνο από τα ασήμαντα μαθήματα του σχολείου για να διαβάσουμε έργα λογοτεχνικά ή φιλοσοφικά που προσπάθησαν να ανοίξουν, έστω για λίγα, τα μάτια μας στον κόσμο, ήταν τόσο έντονη αυτή η ιστορία του Εδμόνδου Νταντές που όταν πιάσαμε την αγγλική μετάφραση του βιβλίου (900 πυκονογραμμένες σελίδες), οι μνήμες ξύπνησαν και λαχανιασμένες έτρεξαν να συναντήσουν εκείνες τις λεπτομέρειες και λεπτές αποχρώσεις της ιστορίας προκειμένου να αισθανθούν ότι βρίσκονται ξανά στα χρόνια της νεότητας.

Ο Δουμάς έγραψε τον Κόμη Μοντεχρήστο ταυτόχρονα με το άλλο έπος, τους Τρεις Σωματοφύλακες και δημοσιευόταν σε συνέχειες, όπως συνηθιζόταν τότε, μεταξύ 1844 και 1846. Από τα έργα που επηρέασαν τον Δουμά και ρίχνουν την σκιά τους στον Κόμη Μοντεχρήστο είναι οι "Χίλιες και Μια Νύχτες" στις οποίες γίνεται αναφορά αρκετές φορές στο βιβλίο του. Η ιστορία είναι γνωστή, ο Εδμόνδος Νταντές βρίσκεται θύμα μιας πλεκτάνης των φίλων του, κατηγορείται άδικα πως συμμετέχει σε συνωμοσία υπέρ του εξόριστου Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Η πορεία που θ' ακολουθήσει από την φυλάκιση στο κάστρο του Ιφ μέχρι την δραπέτευση, την εύρεση του μυθικού θησαυρού στην νησίδα του Μοντεχρήστου, και η μετέπειτα δρομολόγηση της εκδίκησης συνιστούν ανάγνωσμα που δικαιώνει τον ορισμό της περιπέτειας, της ανατροπής και της ίντριγκας. Από τις μορφές που μένουν αξέχαστες στο βιβλίο, για τα δικά μου γούστα, είναι ο αββάς Φαρία, αιχμάλωτος κι αυτός στο κάστρο του Ιφ που θα μυήσει τον Νταντές στη γνώση και στα μυστικά της επιστήμης. Σε μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές του βιβλίου ο Νταντές λέει στον Φαρία "....αλλά ο πραγματικός θησαυρός δεν είναι αυτός, αγαπημένε μου φίλε, που με αναμένει πίσω από τα μουντά βράχια του Μοντεχρήστου, αλλά είναι η παρουσία σου, η κοινή μας ζωή πέντε ή έξι ώρες καθημερινά, παρά τους δεσμοφύλακές μας....είναι οι ακτίνες της ευφυίας που απέσπασες από το μυαλό μου, οι γλώσσες που εμφύτευσες στη μνή μου, και οι οποίες ρίζωσαν εκεί μέσα με όλες τις φιλολογικές διακλαδώσεις τους.....Χρωστώ σε σένα το αληθινό μου αγαθό, την τωρινή μου ευτυχία....και όλοι οι ηγεμόνες του κόσμου, ακόμα και αυτού του Καίσαρα Βοργία, δεν θα μου τη στερήσουν". Βρίσκω αναλογίες με την άλλη μεγάλη μορφή των γαλλικών γραμμάτων, του επισκόπου Μαγδαληνή, υπόδειγμα χριστιανού ανθρώπου, όπως τον απεικονίζει ο Βίκτωρ Ουγκώ στην "Παναγία των Παρισίων". Το ερώτημα που τίθεται στην ψυχή του Κόμη Μοντεχρήστου κατά τη διάρκεια των περιπετειών του, στο δρόμο της εκδίκησης, είναι κατά πόσο ο εκδικητικός του οίστρος αποτελεί και έργο της Θείας Πρόνοιας. Αυτό το ερώτημα θα απασχολεί τον Νταντές όσο φθάνει στην κορύφωση του δράματος.